- Esperanza Segade converteuse na primeira muller árbitro de Loita Olímpica en España, abrindo camiño nun deporte historicamente masculinizado. Nerea Vila, ex deportista e unha das árbitros con maior proxección da actualidade, seguiu os pasos das que a precederon e aspira agora a dar o salto ao ámbito internacional.
A presenza masculina foi hexemónica en practicamente todos os ámbitos do deporte ao longo da historia. Os homes ocuparon tradicionalmente os espazos centrais, tanto na práctica deportiva como nas bancadas, así como nas funcións técnicas e de apoio, incluíndo a asistencia sanitaria, a xestión económica dos clubs e, por suposto, a arbitraxe. Nese contexto, que foi evolucionando co paso dos anos cara a unha maior apertura á participación feminina, Esperanza Segade (1952) e Nerea Vila (1993) representan o pasado, o presente e o futuro da arbitraxe de loita en España.
A estrutura de predominio masculino, especialmente visible nos deportes de maior seguimento mediático, pero tamén presente nos deportes con menos practicantes, contribuíu a consolidar a crenza social de que estes espazos non eran axeitados para as mulleres. Porén, a incorporación progresiva de figuras femininas nestas disciplinas abriu un debate crecente que, co paso do tempo, desembocou na situación actual, na que xa existen ligas profesionais e semiprofesionais plenamente consolidadas nas que participan colexiadas con relativa normalidade.
A realidade resultaba aínda máis adversa para aquelas mulleres que aspiraban a abrirse camiño nos deportes de contacto, un ámbito historicamente asociado a valores e imaxinarios marcadamente masculinos.
A escasa presenza nos medios de comunicación, maioritariamente dominados por profesionais que reproducían un modelo masculinizado, contribuíu a invisibilizar o papel feminino nestas disciplinas.
Como consecuencia, instalouse un descoñecemento xeneralizado por parte do público, que durante moitos anos permaneceu vixente e alimentou a percepción de que as figuras femininas eran inexistentes ou, no mellor dos casos, excepcións illadas. Con todo, esta visión vai perdendo forza progresivamente e cada vez son máis as mulleres que se incorporan a este ámbito. De feito, o Colexio Galego de Árbitros conta actualmente cun número significativo delas.
As pedras no camiño e a resistencia estrutural foron, sobre todo, obstáculos das primeiras décadas, nas que ser muller e dedicarse aos deportes de contacto supoñía un dobre desafío: romper cos estereotipos de xénero e reclamar un espazo nun terreo tradicionalmente vedado.
Esas pioneiras, lonxe de recibir recoñecemento, tiveron que afrontar retos considerables polo seu carácter innovador e rupturista.
Un exemplo ilustrativo desta realidade é Esperanza Segade, a primeira árbitra galega de Loita Olímpica, que comezou a abrirse camiño nos anos oitenta e contribuíu de maneira decisiva a preparar o terreo para as xeracións futuras.
A súa traxectoria estivo marcada por numerosos obstáculos, xa que tivo que enfrontarse a un sistema profundamente adverso no que, dende o primeiro momento, partía en clara desvantaxe. “Tiven a sorte de ter apoios importantes e iso axudoume moito. Aínda así non era sinxelo, había situacións incómodas, comentarios…”, comentaba Segade en declaracións a As Nosas.
Nerea Vila, unha nova xeración da arbitraxe na loita
Á sombra do legado de mulleres pioneiras como Esperanza Segade emerxeron figuras como Nerea Vila, árbitra galega en activo e referente destacada nos deportes de loita.
Tras unha recoñecida etapa como deportista, na que se converteu na primeira galega en ser chamada a participar nunha cita continental cando aínda era U17, decidiu dar o paso cara á arbitraxe, consolidándose como unha das grandes promesas da Federación Galega de Loita (FEGALOITA).
“Cando deixei de competir, o xefe dos árbitros de Galicia, que me coñecía dende que era pequena, sempre me dicía: ‘Ven a axudarnos e imos probar’. Eu ía a campionatos galegos e a algúns torneos por Galicia, pero non o tomaba en serio; ía por botar unha man e porque o pasaba ben. Bastantes anos despois, a rapaza que comezou a adestrar comigo cando eramos nenas tamén decidiu vir aos campionatos galegos, e o presidente dos árbitros non nos deu máis opcións. No 2021 díxonos: ‘Agora que estades as dúas, seguide por este camiño e presentádevos á nacional’”, sinalaba Vila a As Nosas.
Sobre se viviu discriminación por ser muller, Nerea Vila aclara: “Na miña carreira como árbitra non sentín discriminación, pero cando era deportista si sentía que me estaba metendo nun mundo de homes e que eles non estaban preparados para lidar con iso. Agora, moitos anos despois, doume conta de que máis que machismo eran adolescentes que non sabían como tratar cunha situación nova. Como adulta, nunca sentín que por ser muller se me fixese de menos”.
